Τι είναι η Βιταμίνη D και ποιος ο ρόλος;
Η βιταμίνη D είναι μια λιποδιαλυτή βιταμίνη με πρωταγωνιστικό ρόλο στην επαρκή διατήρηση της αρχιτεκτονικής των οστών και τη φυσιολογική ομοιοστασία του ασβεστίου. Ρυθμίζει την απορρόφηση του ασβεστίου και του φωσφόρου από το γαστρεντερικό σύστημα, τον μεταβολισμό του ασβεστίου των οστών και την καλή λειτουργία του μυοσκελετικού συστήματος.
Εκτός από αυτό τον γνωστό ρόλο, η Βιταμίνη D, παίζει σημαντικό ρόλο στο ανοσοποιητικό σύστημα και την πρόληψη ορισμένων παθήσεων όπως λοιμώξεις, αυτοάνοσα νοσημάτα, ορισμένες μορφές καρκίνου και διαβήτη τύπου 2. Η κύρια πηγή βιταμίνης D για τους ανθρώπους είναι η βιταμίνη D3 σε ποσοστό 90%, η οποία συντίθεται στο δέρμα με την δράση της υπεριώδους ακτινοβολίας.
Άλλη πηγή βιταμίνης D είναι οι τροφές. Λίγες τροφές όμως περιέχουν βιταμίνης D. Ορισμένα είδη ψαριών όπως ο σολομός, το σκουμπρί, και η σαρδέλα, ο κρόκος του αυγού, καθώς και κάποιες τροφές που έχουν εμπλουτιστεί με βιταμίνη D όπως η μαργαρίνη. Αυτές οι τροφές όμως δεν είναι τόσο ελκυστικές για τα παιδιά.
Ποιά άτομα κινδυνεύουν περισσότερο από έλλειψη βιταμίνης D; Γιατί είναι συχνή η έλλειψη βιταμίνης D στη χώρα μας;
Άτομα που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο έλλειψης βιταμίνης D είναι:
• Άτομα με σκουρόχρωμο δέρμα καθώς η μελανίνη δρα σαν φίλτρο στην απορρόφηση της UVB ακτινοβολίας (υπερϊώδης Β ακτινοβολία)
• Άτομα με μικρή ή μηδενική έκθεση στον ήλιο όπως
• Ηλικιωμένοι με πολλαπλά προβλήματα υγείας που παραμένουν κλινήρεις ή περιορισμένοι στην κατοικία τους
• Άτομα που καλύπτουν πλήρως το δέρμα τους με ρούχα λόγω θρησκευτικών ή πολιτιστικών πεποιθήσεων (π.χ μοναχές)
• Άτομα που εσκεμμένα αποφεύγουν την έκθεση στον ήλιο λόγω αισθητικής ή θεμάτων υγείας
• Άτομα με επαγγέλματα με μικρή έκθεση στον ήλιο (υπάλληλοι γραφείου, νυχτοφύλακες)
• Άτομα με ιατρικές καταστάσεις που προδιαθέτουν σε έλλειψη βιταμίνης D όπως
• Παχυσαρκία
• Χρόνια νεφρική νόσος
• Ηπατική ανεπάρκεια
• Χρήση φαρμάκων που αυξάνουν την κατανάλωση βιταμίνης D (π.χ αντισπασμωδικά)
• Παθολογικές καταστάσεις του γαστρεντερικού συστήματος, είτε λόγω νοσημάτων (όπως η κοιλιοκάκη, η νόσος Crohn, η κυστική ίνωση) είτε λόγω χειρουργικών επεμβάσεων που αφαιρούν ή παρακάμπτουν τμήματα του στομάχου ή του εντέρου (π.χ γαστρικό bypass)
Τέλος ο σύγχρονος τρόπος ζωής (μη έκθεση στον ήλιο, χρήση γυαλιών ηλίου, αντιηλιακή προστασία), προδιαθέτει στην εμφάνιση ανεπάρκειας ή έλλειψης βιταμίνης D. Συνήθως η ανεπάρκεια βιταμίνης D είναι ασυμπτωματική. Η έλλειψη βιταμίνης D μπορεί να εκδηλώνεται με σπασμούς (λόγω υπαβεστιαιμίας) στη βρεφική ηλικία, ραχίτιδα και καθυστέρηση στην σωματική ανάπτυξη των παιδιών καθώς και με οστικά άλγη και μυαλγίες ανεξαρτήτως ηλικίας.
Η εκτίμηση της επάρκειας της βιταμίνης D γίνεται βάσει της συγκέντρωσης της 25-ΟΗ D στο αίμα. Σύμφωνα με την Aμερικάνικη Παιδιατρική Εταιρία ορίζεται ως έλλειψη τιμή της 25(ΟΗ)D μικρότερη των 20ng/ml, ως ανεπάρκεια:21-29ng/ml ενώ τιμές άνω των 30ng/ml εξασφαλίζουν σκελετική υγεία και μειώνουν τον κίνδυνο ραχίτιδας, οστεοπόρωσης και καταγμάτων
Φαίνεται παράδοξο αλλά στην ηλιόλουστη χώρα μας όπως και σε άλλες Μεσογειακές χώρες τα επίπεδα βιταμίνης D είναι συχνά πολύ χαμηλότερα από τα φυσιολογικά, και η ανεπάρκεια βιταμίνης D είναι συνηθέστερη από τις βορειότερες χώρες. Πρόσφατη μελέτη στον Ελληνικό πληθυσμό ανέδειξε πως το 57,7% έχει έλλειψη βιταμίνης D.
Δεν συνιστάται έλεγχος όλου του πληθυσμού. Επιλεκτικός έλεγχος συνιστάται σε παιδιά με πιθανή ανεπάρκεια, όπως αυτά που πάσχουν από χρόνια νοσήματα (νεφρική ανεπάρκεια, χρόνια λήψη φαρμάκων, ινοκυστική νόσος, άσθμα, δρεπανοκυτταρική αναιμία, ΣΔ), κακοήθειες, παχυσαρκία καθώς και σε παιδιά με κινητικά προβλήματα, ή καθυστέρηση σωματικής ανάπτυξης.Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανάγκη σε βιταμίνη D των παχύσαρκων παιδιών είναι αυξημένη (2-3 φορές περισσότερο) διότι η βιταμίνη D είναι λιποδιαλυτή και παγιδεύεται στο λιπώδη ιστό.
Η πρόληψη της ανεπάρκειας της βιταμίνης D και η ικανοποιητική πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D στην παιδική ηλικία μπορεί να ελαττώσει τον κίνδυνο για οστεοπόρωση καθώς και για άλλες παθήσεις στην ενήλικη ζωή (καρδιαγγειακά νοσήματα, σακχαρώδης διαβήτης, αυτοάνοσα νοσήματα, διάφορες μορφές καρκίνου). Από διάφορες μελέτες φαίνεται ότι η επάρκεια βιταμίνης D στην εγκυμοσύνη συσχετίζεται με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης λοιμώξεων του αναπνευστικού, άσθματος και ατοπίας σε βρεφική και παιδική ηλικία.
Η βιταμίνη D παίζει σημαντικό ρόλο στην υγεία των οστών και στην φυσιολογική ανάπτυξη τον παιδιών και η κύρια πηγή της είναι η σύνθεση στο δέρμα μετά από έκθεση στον ήλιο. Ο χρόνος έκθεσης στον ήλιο που χρειάζεται για την σύνθεση της βιταμίνης D εξαρτάται από την ηλικία, το χρώμα του δέρματος, τα υποκείμενα νοσήματα και συνήθως είναι μικρός. Η υποβιταμίνωση D είναι συχνή και σε χώρες με ηλιοφάνεια όπως η Ελλάδα λόγω αλλαγής τρόπου ζωής. Έτσι πρέπει να ενθαρρύνονται τα παιδιά να περάσουν χρόνο έξω από το σπίτι παίρνοντας παράλληλα μέτρα πρόληψης ηλιακού εγκάυματος και καρκίνου του δέρματος.
